Trí tuệ nhân tạo (AI) đã được dùng để phát triển một loại vaccine mới, có thể ngăn chặn một loạt các loại virus và giúp chặn đứng các đại dịch trong tương lai, theo các nhà nghiên cứu.
Nhóm nghiên cứu tại Đại học Cambridge (Anh) cho biết đây là lần đầu tiên thành phần cốt lõi của một loại vaccine được thiết kế hoàn toàn bằng AI và sau đó được thử nghiệm trên người.
Loại vaccine này được thiết kế để có hiệu quả đối với toàn bộ họ virus corona, bao gồm tất cả các biến thể Covid-19 và các virus lây nhiễm trên động vật nhưng có khả năng gây ra đại dịch tiếp theo cho nhân loại.
Công trình hiện vẫn đang ở giai đoạn đầu, nhưng nhóm nghiên cứu đã bắt đầu phát triển các loại vaccine riêng biệt có thể chống lại bệnh cúm và Ebola. Vaccine giúp cơ thể chúng ta học cách nhận diện tác nhân gây nhiễm bệnh, từ đó tăng khả năng chống lại chúng.
Tuy nhiên, một số virus có khả năng đột biến, khiến vaccine nhanh chóng trở nên lỗi thời. Đó là lý do vaccine Covid-19 và vaccine cúm mùa cần được cập nhật thường xuyên.
“Chúng ta luôn đi sau. Điều chúng tôi đang cố gắng làm là đi trước xu thế tiến xa đến mức có thể bảo vệ trước cả những đợt bùng phát mới hoặc các đại dịch tương lai", Giáo sư Jonathan Heeney thuộc Đại học Cambridge cho biết.
Thông thường, vaccine được thiết kế dựa trên một chủng virus đang lưu hành. Các nhà nghiên cứu Cambridge đã thu thập các mã di truyền đã biết từ nhiều loại virus corona khác nhau được ghi nhận bởi các chương trình giám sát chuyên tìm kiếm các mối đe dọa virus tiềm tàng.
Những mã di truyền này được phân tích bằng trí tuệ nhân tạo. Sau đó, AI thiết kế một “siêu kháng nguyên” có khả năng huấn luyện hệ miễn dịch theo cách giúp cơ thể được bảo vệ trước toàn bộ họ virus này, ngay cả khi chúng đột biến hoặc khi một mầm bệnh mới nhảy từ động vật sang người.
Kháng nguyên là thành phần quan trọng nhất của vaccine vì đây chính là mục tiêu mà hệ miễn dịch học cách nhận diện và tấn công. Ông Heeney cho biết đây là lần đầu tiên một kháng nguyên do AI thiết kế được thử nghiệm trên người. Ông nói công nghệ này đang “khiến tất cả chúng tôi bất ngờ” và thật “đáng kinh ngạc khi chúng ta có thể sử dụng nó vì lợi ích của nhân loại”.
Ông Heeney nói với BBC News: “Đây là việc tạo ra những loại vaccine bảo vệ chúng ta không chỉ trước các virus hiện nay mà còn trước những tác nhân có thể gây ra đợt bùng phát hoặc dịch bệnh tiếp theo. Đây là một sự thay đổi mang tính nền tảng trong cách chúng ta chuẩn bị cho các đại dịch".
Các thử nghiệm trên 39 người được thiết kế nhằm đánh giá mức độ an toàn của loại vaccine này. Một nghiên cứu thứ 2 với khoảng 200 người tham gia sẽ giúp hiểu rõ hơn về hiệu quả huấn luyện hệ miễn dịch của vaccine.
Giáo sư Saul Faust, người thực hiện một phần các thử nghiệm tại Đại học Southampton, cho biết thiết kế bằng AI này “chắc chắn có tiềm năng” và “thực sự rất thú vị”. Ông nói: “Điều thực sự thú vị là công nghệ này có khả năng thiết kế vaccine cho các đại dịch tiềm tàng tốt hơn rất nhiều khi virus liên tục thay đổi".
Nhóm nghiên cứu Cambridge hiện cũng tiến hành các thử nghiệm trên động vật đối với vaccine cúm mùa phổ quát, loại vaccine không cần điều chỉnh hằng năm, cùng với vaccine chống cúm gia cầm H5N1 trong trường hợp loại virus hiện đang tàn phá quần thể chim này trở thành đại dịch ở người. Họ cũng đang nghiên cứu vaccine chống sốt xuất huyết do virus và Ebola.
Giáo sư Andy Pollard, Giám đốc Nhóm Nghiên cứu Vaccine Oxford, cho rằng trí tuệ nhân tạo sẽ là “nhân tố thay đổi cuộc chơi” đối với nghiên cứu vaccine. Các công cụ AI có tiềm năng dự đoán cách hệ miễn dịch phản ứng với vaccine, giúp quá trình phát triển vaccine diễn ra nhanh hơn nhiều và từ đó “cứu sống nhiều người hơn”
